విజయవాడలోని కనకదుర్గ ఆలయానికి గొప్ప పౌరాణిక మరియు చారిత్రక నేపథ్యం ఉంది. కృష్ణా నది ఒడ్డున ఉన్న ఇంద్రకీలాద్రి కొండపై వెలసిన ఈ దేవతను స్వయంభూ (స్వయంగా వ్యక్తమైన) అని నమ్ముతారు.
పౌరాణిక చరిత్ర
మహిషాసుర సంహారం: దుర్గముడు అనే రాక్షసుడి హింసలు భరించలేక దేవతలు మరియు ఋషులు దుర్గాదేవిని ప్రార్థించారు. ఋషి ఇంద్రకీలుడు అమ్మవారిని తన కొండపై నివాసముండి రాక్షసులను సంహరించమని కోరాడు. అమ్మవారు మహిషాసురుడిని సంహరించి, ఇంద్రకీలాద్రిని తన శాశ్వత నివాసంగా చేసుకుంది.
ఇంద్రకీలాద్రి నామం: కీలుడు అనే యక్షుడు అమ్మవారి గురించి తపస్సు చేసి, అమ్మవారు తన హృదయంలో ఉండాలని కోరాడు. అమ్మవారు అతన్ని పర్వతంగా మారమని, సరైన సమయంలో తాను అక్కడ వెలుస్తానని మాటిచ్చింది. ఇంద్రాది దేవతలు తరచూ ఈ కొండను సందర్శించడం వల్ల దీనికి 'ఇంద్రకీలాద్రి' అనే పేరు వచ్చింది.
అర్జునుడి తపస్సు: మహాభారతంలోని అర్జునుడు, పాశుపతాస్త్రాన్ని పొందడం కోసం ఇంద్రకీలాద్రిపై శివుడి గురించి తపస్సు చేశాడని ప్రతీతి. శివుడు అతని భక్తికి మెచ్చి పాశుపతాస్త్రాన్ని ప్రసాదించాడు. ఈ 'విజయం' సాధించిన స్థలం కాబట్టి ఈ ప్రాంతానికి 'విజయవాడ' అనే పేరు వచ్చిందని చెబుతారు.
కనకదుర్గ నామం: అమ్మవారు కనక (బంగారం) వర్ణంతో వెలుగుతున్న కారణంగా 'కనక దుర్గ' అని పిలువబడుతుంది.
చారిత్రక ప్రాధాన్యత
ఆది శంకరాచార్యుల సందర్శన: ఆది శంకరాచార్యులు ఈ ఆలయాన్ని సందర్శించి, ఇక్కడ శ్రీచక్రాన్ని ప్రతిష్టించి, వేద పద్ధతుల్లో పూజా కార్యక్రమాలను ప్రారంభించారని చరిత్ర చెబుతోంది.
నిర్మాణం మరియు అభివృద్ధి: ఈ ఆలయానికి సంబంధించిన శాసనాలు మరియు చారిత్రక ఆధారాలు ఉన్నాయి. విష్ణుకుండిన వంశపు రాజులు, ఆ తర్వాత చాళుక్యులు ఈ ఆలయాన్ని అభివృద్ధి చేసి, దాని ప్రాంగణంలో శివ, దుర్గామల్లేశ్వర స్వామివార్ల ఆలయాలను నిర్మించారు.
శక్తి పీఠం: ఈ ఆలయం దేశంలోనే ప్రసిద్ధ శక్తి పీఠాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.
